CBAM Là Gì? Lộ Trình Và Tác Động Tới Doanh Nghiệp Việt Xuất Khẩu Sang Châu Âu

Châu Âu (EU) luôn là thị trường tiên phong trong các cam kết về bảo vệ môi trường và chống biến đổi khí hậu toàn cầu. Gần đây nhất, EU đã chính thức thông qua và bắt đầu áp dụng Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM). Đây được xem là một "luật chơi mới" mang tính bước ngoặt, tạo ra rào cản kỹ thuật khổng lồ đối với các quốc gia xuất khẩu hàng hóa vào khu vực này.

Vậy thực chất CBAM là gì? Những ngành hàng nào tại Việt Nam sẽ chịu ảnh hưởng trực tiếp và doanh nghiệp cần chuẩn bị những gì để không đánh mất thị trường tỷ đô này? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết qua bài viết dưới đây.

1. Cơ chế CBAM là gì?

CBAM (viết tắt của Carbon Border Adjustment Mechanism) dịch ra tiếng Việt là Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon.

Về bản chất, CBAM là một loại thuế carbon đánh vào các hàng hóa nhập khẩu có mức độ phát thải khí nhà kính (GHG) cao. Mục đích của EU là thiết lập một mức giá công bằng cho lượng carbon phát thải trong quá trình sản xuất hàng hóa, ngăn chặn tình trạng "rò rỉ carbon" (khi các công ty chuyển dời sản xuất sang các nước có quy định phát thải lỏng lẻo hơn để tránh thuế).

Nói cách khác, nếu sản phẩm của bạn sản xuất tại Việt Nam và phát thải nhiều CO2 hơn mức tiêu chuẩn của EU, khi xuất khẩu sang EU, bạn sẽ phải mua "chứng chỉ CBAM" để bù đắp cho lượng khí thải chênh lệch đó.

2. 6 nhóm ngành hàng tiên phong chịu ảnh hưởng của CBAM

Trong giai đoạn đầu, CBAM sẽ không áp dụng cho toàn bộ hàng hóa mà chỉ tập trung vào 6 lĩnh vực công nghiệp có nguy cơ rò rỉ carbon cao nhất và tiêu tốn nhiều năng lượng, bao gồm:

• Sắt và thép (Iron & Steel): Bao gồm cả quặng sắt, các sản phẩm thép đúc, ống thép...
• Xi măng (Cement): Clinker xi măng, xi măng Portland.
• Phân bón (Fertilizers): Amoniac, phân bón vô cơ, phân ure.
• Nhôm (Aluminium): Nhôm thỏi, các sản phẩm từ nhôm.
• Điện năng (Electricity).
• Hydro (Hydrogen).

*Trong tương lai (dự kiến sau năm 2030), EU có kế hoạch mở rộng cơ chế này sang các nhóm ngành khác như nhựa, hóa chất, thủy tinh, giấy...

3. Lộ trình thực thi CBAM doanh nghiệp cần nắm rõ

Cơ chế CBAM được EU chia làm 2 giai đoạn chính để doanh nghiệp có thời gian thích nghi:

4. Tác động của CBAM và Bước đi nào cho doanh nghiệp Việt?

CBAM sẽ tác động trực tiếp đến giá thành sản phẩm. Các mặt hàng sản xuất bằng công nghệ cũ, tiêu tốn năng lượng hóa thạch sẽ bị đội giá bán tại EU, dẫn đến giảm sức cạnh tranh gay gắt. Ngược lại, đây là cơ hội vàng cho các doanh nghiệp tiên phong "xanh hóa".

Để không bị loại khỏi cuộc chơi, doanh nghiệp Việt Nam cần ngay lập tức:

1. Thực hiện Kiểm kê Khí nhà kính: Xây dựng hệ thống đo lường và báo cáo lượng phát thải carbon theo các tiêu chuẩn quốc tế như ISO 14064-1 (Kiểm kê phát thải tổ chức) và ISO 14067 (Dấu chân carbon sản phẩm).
2. Đánh giá vòng đời sản phẩm (LCA): Xác định các điểm nóng phát thải trong toàn bộ chuỗi cung ứng.
3. Chuyển đổi xanh: Đầu tư vào công nghệ ít phát thải, sử dụng năng lượng tái tạo (điện mặt trời, điện gió), tối ưu hóa quy trình sản xuất để giảm thiểu lượng carbon.
4. Cập nhật thông tin liên tục: Đào tạo nhân sự chuyên trách về CBAM để chuẩn bị báo cáo chính xác, tránh bị phạt do cung cấp sai dữ liệu cho đối tác EU.