EU NÂNG CHUẨN XUẤT KHẨU: DOANH NGHIỆP VIỆT CẦN CHỦ ĐỘNG THÍCH ỨNG
Liên minh châu Âu (EU) đang liên tục nâng cao các quy chuẩn về môi trường, phát triển bền vững, chất lượng sản phẩm và xuất xứ hàng hóa. Trước bước chuyển này, doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam không thể tiếp tục giữ tâm lý đối phó, mà cần chủ động chuẩn bị sớm để bảo vệ thị phần và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng châu Âu.
1. Làn sóng chính sách mới giai đoạn 2026–2030
Theo ông Trần Ngọc Quân, đối với CBAM, việc xây dựng hệ thống đo lường, báo cáo và thẩm định phát thải (MRV) theo quy định của EU cần được ưu tiên. Dữ liệu phát thải đầy đủ, minh bạch giúp doanh nghiệp chứng minh lượng phát thải thực tế thay vì phải áp dụng hệ số phát thải mặc định của EU, qua đó hạn chế những chi phí tuân thủ không cần thiết.
- Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM): Định giá carbon đối với hàng nhập khẩu thâm dụng phát thải.
- Quy định chống phá rừng (EUDR): Kiểm soát nghiêm ngặt nguồn gốc nông sản và gỗ.
- Quy chuẩn thiết kế sinh thái (ESPR) & Kinh tế tuần hoàn: Đặt ra yêu cầu cao về độ bền, khả năng tái chế, sửa chữa vật liệu.
- Hộ chiếu sản phẩm kỹ thuật số (DPP): Minh bạch hóa dữ liệu kỹ thuật và vòng đời sản phẩm.
Những khung pháp lý này tác động trực tiếp tới phương thức vận hành, cơ cấu nguyên liệu và khả năng thông quan hàng hóa của Việt Nam. Doanh nghiệp cần chủ động cập nhật chính sách, tăng cường kết nối trực tiếp với đối tác châu Âu để nắm rõ các yêu cầu về hồ sơ, quy chuẩn và truy xuất nguồn gốc.
2. Quản trị dữ liệu môi trường và bài toán CBAM
Nếu trước đây chất lượng và giá bán là hai yếu tố quyết định, thì nay khả năng cung cấp và kiểm chứng dữ liệu môi trường trở thành điều kiện bắt buộc để hàng hóa vào được EU.
Đối với CBAM, ông Trần Ngọc Quân nhấn mạnh doanh nghiệp cần ưu tiên xây dựng hệ thống đo lường, báo cáo và thẩm định phát thải (MRV). Số liệu phát thải thực tế, minh bạch sẽ giúp doanh nghiệp tránh bị EU áp hệ số phát thải mặc định – vốn luôn ở mức cao, khiến chi phí chứng chỉ carbon tăng vọt.
Doanh nghiệp cũng cần theo sát diễn biến giá chứng chỉ CBAM và lộ trình phát triển thị trường carbon trong nước để chủ động tính toán giá thành. Giai đoạn chuyển tiếp của cơ chế này là thời gian vàng để doanh nghiệp rà soát dây chuyền sản xuất, đổi mới công nghệ, tối ưu năng lượng và từng bước hạ thấp cường độ phát thải trên mỗi đơn vị hàng hóa.
Định hướng sản xuất xanh không đơn thuần để đáp ứng một quy định riêng lẻ mà là chiến lược cắt giảm chi phí dài hạn. Với các ngành thâm dụng năng lượng như thép, xi măng, nhôm, việc chậm trễ cắt giảm phát thải sẽ làm xói mòn trực tiếp biên lợi nhuận và sức cạnh tranh tại cảng đến.
3. Kiểm soát toàn diện nguồn nguyên liệu và xuất xứ
Doanh nghiệp cần tiếp cận các quy định của EU theo hướng bao quát, từ nguyên liệu đầu vào, quy trình chế biến đến hồ sơ xuất xứ và an toàn sản phẩm.
Việc quản lý chặt chuỗi cung ứng là tấm lá chắn quan trọng khi EU tăng cường điều tra chống bán phá giá, chống trợ cấp, chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại hoặc kiểm tra gian lận xuất xứ. Hàng hóa phải truy xuất được nguồn gốc rõ ràng ở từng mắt xích. Bên cạnh đó, các ngành dệt may, da giày, điện tử phải đặc biệt chú trọng tiêu chí về vòng đời, khả năng tái chế vật liệu và dấu chân carbon.
Việc tuân thủ chuẩn mực xanh cũng gắn chặt với chiến lược khai thác tối đa ưu đãi thuế quan từ EVFTA, giúp hàng hóa Việt Nam xây dựng thương hiệu uy tín và mở rộng mạng lưới phân phối tại châu Âu.
4. Chấm dứt "tẩy xanh" theo Chỉ thị (EU) 2024/825 (ECGT)
Một thay đổi pháp lý quan trọng khác đến từ Chỉ thị (EU) 2024/825 về trao quyền cho người tiêu dùng trong chuyển đổi xanh (ECGT/EmpCo), chính thức áp dụng tại các nước thành viên từ ngày 27/9/2026. Quy định này siết chặt tính xác thực của thông tin môi trường nhằm dẹp bỏ tình trạng "tẩy xanh" (greenwashing):
- Cấm tuyên bố chung chung: Các từ ngữ như "thân thiện với môi trường", "xanh", "bền vững" in trên nhãn mác, bao bì, catalogue hay website sẽ bị coi là vi phạm nếu thiếu tài liệu kỹ thuật chứng minh độc lập.
- Cấm quảng bá trung hòa carbon nhờ bù trừ: Tuyên bố "trung hòa khí hậu" hoặc "trung hòa carbon" dựa chủ yếu vào việc mua chứng chỉ bù trừ phát thải (carbon offsetting) có thể bị cấm hoàn toàn.
- Quản lý nghiêm nhặt nhãn sinh thái: Nghiêm cấm tự tạo nhãn mác, logo sinh thái nếu không thuộc hệ thống chứng nhận được công nhận hoặc do cơ quan có thẩm quyền ban hành. Thông tin về độ bền, khả năng sửa chữa của sản phẩm cũng phải chuẩn xác và có thể kiểm chứng.
Theo Thương vụ Việt Nam tại Đức, các quy chuẩn này ảnh hưởng sâu rộng đến các mặt hàng xuất khẩu chủ lực như dệt may, da giày, nông sản, thực phẩm, cà phê, điện tử, đồ gỗ, bao bì và hàng gia dụng. Dù nghĩa vụ pháp lý trực tiếp thuộc về các nhà nhập khẩu, nhà bán lẻ tại EU, nhưng áp lực chứng minh sẽ lập tức được chuyển xuống các nhà cung ứng sản xuất ngoài khối.
5. Khuyến nghị hành động từ Thương vụ Việt Nam tại Đức
Thương vụ Việt Nam tại Đức khuyến cáo các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam cần rà soát toàn bộ các tuyên bố liên quan đến môi trường trên bao bì, nhãn hàng, website, catalogue, quảng cáo và các nền tảng thương mại điện tử; xác định rõ cơ sở và tài liệu chứng minh cho từng tuyên bố.
- Rà soát toàn bộ thông điệp truyền thông: Kiểm tra lại toàn bộ bao bì, nhãn sản phẩm, trang web giới thiệu và tài liệu quảng cáo; làm rõ cơ sở pháp lý và bằng chứng cho từng tuyên bố môi trường.
- Kiểm tra tính hợp lệ của chứng chỉ: Rà soát lại giá trị pháp lý của các chứng nhận, nhãn sinh thái đang lưu hành.
- Thống nhất hồ sơ với đối tác: Chủ động liên hệ các nhà phân phối, nhà nhập khẩu EU để thống nhất danh mục dữ liệu cần cung cấp. Các đơn vị gia công theo đơn hàng riêng (OEM/ODM) cho hệ thống siêu thị châu Âu cần thỏa thuận rõ trách nhiệm cung cấp tài liệu chứng minh tính bền vững.
EU nâng chuẩn đồng nghĩa xuất khẩu không còn dừng lại ở câu chuyện giá rẻ và chất lượng kỹ thuật, mà gắn liền với tính minh bạch của dữ liệu phát thải và trách nhiệm trong chuỗi cung ứng. Nỗ lực chuẩn hóa công nghệ và quản trị carbon ngay từ bây giờ sẽ là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp Việt Nam giữ vững vị thế tại sân chơi EU.
Nếu bạn quan tâm đến việc đánh giá tác động của sản phẩm của mình, ISC VIỆT NAM rất sẵn lòng tư vấn phương pháp phù hợp nhất cho bạn.
ISC VIỆT NAM
📞 Hotline: 0839 014 233
📧 Email: nhuanh.nguyen@iscvietnam.net
🌐 Website: https://iscvietnam.net/
